ویدیوی فوق و رفتار رییس جمهور آمریکا با نخست وزیر ژاپن در روزهای اخیر (هفته اول سال 1405) سوژه بسیاری از رسانههای دنیا شده است. رفتاری که در آن مسئول رده بالای ژاپن در مقابل چشم خبرنگاران مختلف، تحقیر رییس جمهور آمریکا شده است. خبرنگار از رییس جمهور آمریکا سوال میپرسد که چرا متحدان خود را از حمله به ایران مطلع نکردید؟ و او (ترامپ) پاسخ میدهد که ما همواره متحدان را سوپرایز میکنیم. فکر کنم هیچکس بهتر از ژاپن این موضوع را نمیداند (اشاره به حمله اتمی آمریکا به ژاپن) و خنده حضار و خبرنگاران.این اتفاق در رسانههای ژاپنی نیز بازتاب ویژهای پیدا کرده است.ژاپنی که در فضای تعلیم و تربیت زیاد درباره آن شنیدهایم. قوت نظام آموزش و پرورش ژاپن باعث شده که پژوهشگران مختلف خصوصا در حوزه آموزش و پرورش تطبیقی، علاقه زیادی داشته باشند تا رویکردهای تربیتی این کشور را مطالعه کنند. پژوهشگران معمولاً از نقاط قوت نظام تربیتی ژاپن مانند توجه به تربیت اجتماعی، توجه فرهنگ کار و سختکوشی، مسئولیتپذیری، سختکوشی، نظم و قانونمداری بهعنوان مؤلفههای برجستهی این نظام یاد میکنند و اگر نخواهیم از انصاف بگذریم باید بیان کنیم که این نظام آموزشی در این زمینهها توفیقات ویژهای کسب کرده است.این شاخصها نهتنها در مدرسه بلکه در خانواده، محیط کار و حتی رفتارهای روزمرهی شهروندان ژاپنی قابل مشاهده است. همین انسجام تربیتی است که بسیاری از محققان را به این جمعبندی رسانده که ژاپن یکی از نمونههای قابلتوجه در زمینهی پرورش انسانهای کارآمد و مسئولیتپذیر به شمار میرود. بااینحال، پرسشی اساسی وجود دارد که معمولاً کمتر بهصورت جدی مطرح میشود:همانگونه که هر رویکرد تربیتی به مواردی توجه ویژهتری داشته و در برخی زمینهها نیز دارای ضعف است، آیا میتوانیم نظام تربیتی کشورها را بدون توجه به شاخصهای مهم و موثر تربیتی ارزیابی کنیم؟ مهمترین شاخصهای تربیتی کداماند که اگر در یک جامعه وجود داشته باشد، آن جامعه را تربیت یافتهتر بدانیم؟ آیا نظم و قانونمداری مهمترین شاخص برای سنجش جامعه تربیت یافته است؟ یا میزان کار و سختکوشی؟ و شاخصهای مهمتری نیز وجود دارد؟با بررسی بیانات رهبر شهیدمان، به یکی از مهمترین شاخصهای تربیتی جامعه دست پیدا میکنیم: عزتمندیاینکه یک جامعه به گونه ای تربیت شود که عزتمند باشد، در مقابل تحقیر اجنبی بایستد، زیر بار حرف زور نرود و خود بخواهد سرنوشت خود را تعیین کند، مهمترین شاخص تربیت یک جامعه است. اگر عزّت بود، امنیت هم خواهد آمد؛ اگر امنیت بود، پیشرفت هم عملی خواهد بود؛ والّا اگر یک ملّت تحقیر شد، همه چیز او به بازی گرفته خواهد شد؛ حتّی امنیت او، حتّی ثروت او، و همه چیز او. (بیانات رهبر شهید ۱۳۹۳/۱۱/۱۹) این شاخص انقدر اهمیت دارد که ایشان در بیانات دیگری فرمودند: جمهوری اسلامی اگر فقط همین کار را کرده باشد که روح خودباوری و روح احساس عزت و هویت را به این ملت و این کشور برگردانده باشد، سالیان سال باید شکرگزارش بود (۱۳۸۸/۱۱/۳۰) توجه به این شاخص به معنی آن نیست که شاخصهای دیگر مانند نظم و سختکوشی، مسئولیتپذیری و… شاخص مهمی نیستند، بلکه ما به دنبال شاخصهای اصلی تربیت هستیم. شاخصهای دیگر، فرع بر شاخص های اصلی هستند که یکی از آن را در این یادداشت بیان کردیم (شاخص عزتمندی)در این نوشته کوتاه نمیتوان ابعاد مختلف این شاخص را بررسی کرد. بصورت کوتاه به سراغ تعریف آن برویم. عزتمندی یعنی چه؟ عبارت است از اینکه یک ملت در خود و از خود احساس حقارت نکند. نقطهی مقابل احساس عزت، احساس حقارت است. این یکی از چیزهائی است که برای یک ملت لازم است. قرآن در موارد متعددی به این معنا اشاره کرده: «یقولون لئن رجعنا الی المدینة لیخرجنّ الأعزّ منها الأذلّ و للَّه العزّة و لرسوله و للمؤمنین و لکنّ المنافقین لا یعلمون»(منافقون، 8) منافقان با خودشان گفتگو میکردند که ما عزیزیم و مسلمانها را – که ذلیلند – از مدینه خارج خواهیم کرد! خداوند به پیغمبر وحی فرستاد که اینها اینجور میگویند، لیکن نمیفهمند و نمیدانند؛ آنکه عزیز است مؤمنانند؛ عزت از آنِ خداست و از آنِ پیامبر خدا و از آنِ مؤمنان باللَّه. این یک تابلو درخشانی است که همیشه جلوی چشم امت اسلامی باید قرار داشته باشد؛ «عزت ملی». ( بیانات رهبر شهید ۱۳۸۸/۰۲/۲۲) باز هم میتوان برای جامعه تربیت یافته، شاخصهای اصلی دیگری را نیز بیان کرد. به نظر شما، چه شاخصهای اصلی دیگری وجود دارد؟
پ ن: در باب عزتمندی نکات مختلفی بیان شده که برای مطالعه بیشتر میتوان به جلسات حجت الاسلام پناهیان در محرم 1404 با عنوان «شاخص های اصلی تربیت» توجه کرد.
